آيا خواب بودن اين ساعت هاي ظاهري نشانه اي از خواب بودن ساعت ملت ايران است؟

چه كسي اين ساعت ها را تنظيم خواهد كرد؟

آيا نيرويي وجود دارد كه هميشه اين ساعت ها را بيدار نگه دارد؟

صحنه اول: 
چند روز قبل ديوان عدالت اداري مصوبه سال ۸۶ دولت مبني بر افزايش حقوق كاركنان كمتر از ميزان تورم  را ابطال كرد و از دولت خواست به قانون برنامه چهارم كه دولت را ملزم به افزايش حقوق كاركنان خود متناسب با تورم مي نمايد، پايبند باشد. اما هنوز جوهر اين حكم خشك نشده بود كه دولت مجددا در سال ۸۷ نيز حقوق كاركنان را كمتر از نرخ اعلام شده رسمي تورم افزايش داد.

صحنه دوم:   
يكي از قضات بازنشسته ديوان عدالت اداري تعريف مي كرد كه با هياتي فرانسوي  درباره ساز و كار تعامل دولت و دادگاه ها در آن كشور گفتگو مي كرديم. پرسيده شد: اگر دادگاه  شما حكم قطعي دهد و دولت عمل نكند چه ضمانتي براي اجبار دولت وجود دارد؟! قاضي فرانسوي با تعجب خواست كه دوباره سوال پرسيده شود! وقتي فهميد سوال را درست شنيده بهت زده پاسخ داد: چنين چيزي در فرانسه امكان ندارد. فقط در صورتي ممكن است اين اتفاق بيفتد كه يا فرانسه اشغال شده باشد يا دولتي نظامي با كودتا بر سر كار آمده باشد!

در سايت وب نوشته ها مطلب زير را خواندم:

آیت اله مهدی حائری فرزند بنیانگذار حوزه علمیه قم بود ­که چون قبل از انقلاب در آمریکا زندگی می­کرد، در ابتدای انقلاب نماینده امام در آمریکا شد. ایشان که با امام نسبت سببی داشت و می­توانست به راحتی خدمت ایشان برسد قبل از انتخابات خبرگان اول که برای نوشتن قانون اساسی در شرف تشکیل بود به ایران آمده بود. ایشان در کتاب خاطرات خود می گوید: " در تهران در منزلم بودم، عده­ای از علمای درجه اول تهران آمدند منزل ما و گفتند که آقا شما چون روابط و دوستی خیلی دیرینه­ای با آقای خمینی دارید و از شما حرف­شنوی دارند، ما خواهش می­کنیم از طرف ما بروید با آقای خمینی ملاقات کنید و این پیام را بدهید، گفتم چیه پیامتان؟ گفتند: ایشان اصرار دارند که ما در مساجد و در سایر محافل عمومی، مردم را تلقین و تحریض بکنیم به شرکت در انتخابات مجلس خبرگان. گفتم که خوب، مطلبتان چیه؟ پاسخ دادند: چون که ما شنیدیم و مسلم این است که از جمله کاندیداهای انتخاب خبرگان، بهشتی و مفتح هستند. و این دو نفر چون سلیقه­شان یا اعتقادشان خیلی نزدیک به اهل تسنن و سنی­هاست، اگر این­ها بروند توی مجلس خبرگان حتماً آن ماده قانون یا متمم قانون اساسی که می­گوید مذهب رسمی ایران اسلام و طریقه حقه جعفری است را از بین می­برند، چون مسلک­شان تسنن است. ما هم به هيچ وجه حاضر نیستیم که در یک همچین انتخاباتی که این­ها شرکت می­کنند، شرکت بکنیم. اگر ایشان قول می­دهند که این­ها را از مدار انتخابات بیرون کنند و به جای این­ها (یک لیستی داده بودند) این­ها را انتخاب کنند که منظور نظر ماست، ما حاضریم که هر گونه فعالیتی که از دست ما بیاید انجام بدهیم."

خاطره اي از يكي از اساتيد دانشگاه در ذهنم تداعي شد. حجت الاسلام سيد عباس نبوي  در سر كلاس نقل كرد كه:

در قبل از انقلاب در بين بعضي از علماي قم شايعه شده بود كه شهيد بهشتي تابع مذهب تسنن شده است! بعضي از آنها كه اهل انصاف بودند تصميم گرفتند در نماز جماعت شهيد بهشتي شركت كنند تا ببينند ايشان چگونه نماز مي خواند! يكي از دوستان بهشتي خبر حضور آنها در مسجد و قصد آنها را قبل از نماز به بهشتي مي رساند. شهيد بهشتي با اطلاع از اين مساله در محراب به نماز مي ايستد و بر خلاف هر شب كه در اقامه‌ي نماز به ولايت امير مومنان شهادت مي داد، از گفتن "اشهد ان علي ولي الله" اجتناب مي كند. همين كار نيز كافي بود تا آن عالم نماها بر آن شايعات مهر تاييد بزنند.

قابل توجه دوستان: همه فقهاي شيعه متفقند كه شهادت بر ولايت امير مومنان جزو واجبات اقامه نيست بلكه مستحب است و اين كار شجاعانه‌ي شهيد بهشتي براي مبارزه با تحجر و خشك مغزي بسياري از عالم نماها و تذكر اين نكته به مردم بوده است كه اين ذكر را جزو واجبات نماز ندانند.

فرض كنيد كه امروز انساني را بيابيم كه هيچگونه آشنايي با محيط موجود در ايران نداشته باشد. مثلاً فردي از قبايل مركزي آفريقا يا از ميان جنگل‌هاي آمازون كه نام ايران به گوشش هم نخورده باشد، (حتي نيازي نيست كه اين فرد اروپايي و واجد دانش و بصيرت علمي باشد) فرض كنيد اين شخص ديروز در ايران بود و يك روزنامه را باز مي‌كرد و اين چند خبر را با هم مي‌خواند:
ـ به ادعاي مقامات رسمي 15 ميليون نفر از مردم ايران (20%آنها) زير خط فقر هستند.

ـ به ادعاي مقامات رسمي در ايران در سه ماهه زمستان، روزانه 5/16 ميليارد تومان گاز هدر داده شده است.
ـ ايران روزانه معادل 5 ميليون بشكه نفت (با اضافه كردن گاز) توليد مي‌كند.
ـ قيمت جهاني نفت به بشكه‌اي 120 دلار رسيد.
ـ مهم‌ترين شعار دولت اجراي عدالت است!
ـ و...
خوب اگر اين فرد به منزل يك تهراني از طبقه‌اي كه بالاي خط فقر است مي‌آمد و آخرين فيش‌هاي گاز و برق آنها را ملاحظه مي‌كرد كه براي حدود دو ماه مصرف چنين نوشته است:
ـ گاز بهاء: 456.797 ريال و يارانه پرداختي دولت 2.695.123 ريال
ـ برق: سهم مشترك 57.736 ريال، يارانه پرداختي دولت 369.733 ريال
به عبارت ديگر پول برق و گاز مصرفي براي دو ماه در اين منزل مسكوني حدوداً 51 هزار تومان و يارانه ادعايي پرداختي به آنان كه از طبقه متوسط رو به بالا هستند، در همين فاصله حدود 310 هزار تومان است.
فرد ناظر با خود خواهد گفت: عجب! يكي از دغدغه‌هاي اين كشور واردات بنزين و سوخت است.
ـ اين كشور سوخت و نفت زيادي توليد مي‌كند.
ـ قيمت نفت سر به فلك زده است.
ـ 20 درصد آنان زير خط فقر هستند (در حالت خوشبينانه)
ـ حداقل دو ميليون نفر آنان زير خط خشن فقر يا گرسنگي هستند
ـ روزانه 5/16 ميليارد تومان سوخت را هدر مي‌دهند. (نه تنها استفاده نمي‌كنند، كه هدر مي‌دهند)
ـ يكي از مشكلات آنان آلودگي هواست.
ـ ادعا مي‌كنند كه مبالغ بسيار عظيمي را به طبقه مرفه خود يارانه برق و گاز مي‌دهند كه اگر ديگر يارانه‌ها را هم حساب كنيم، با آن مي‌توان ميليون‌ها نفر را از فقر نجات داد.و در عين حال شعار عدالت آنان هميشه به راه است.
علي‌رغم اينها متوليان امر كماكان مدعي‌اند، كه دستاوردهاي علمي و پيشرفت‌هاي عظيمي دارند و در دنيا جزو پيشروها بوده‌ و به لحاظ اخلاقي و عقلاني خود را برترين قوم و ملت جهان مي‌دانند و داعيه اصلاح امور جهان و در انداختن نظمي نوين در عرصه بين‌الملل را دارند.
به نظر شما، اين فرد ناظر چه قضاوتي را درباره جوي كه جامعه ما را فرا گرفته خواهد كرد؟جوي كه ظاهرا براي ما كاملا عادي شده است و قدرت درك و فهم آن را نداريم. چگونه مي‌تواند پرسش‌هايي را پاسخ دهد كه جز به تناقض راه ديگري ندارد؟
معماي جامعه ايران را هيچ ذهن عادي قادر به دركش نيست، چه رسد كه آن را حل كند،معمائي شامل مجموعه‌اي از تناقضاتِ غير قابل فهم و درك.

منبع: آينده

بيش از يك ماه از آخرين يادداشت گذشت. در اين يك ماه سالي رفت و سالي آمد و انتخاباتي برگزار شد.

سال نو مبارك

و اما انتخابات. انصافن با اين نحوه انتخابات برگزار كردن، انتخاب درست و صحيح بسيار سخت است. مردم گرفتار خريد شب عيد كه هيچ، حتي بسياري از دانشجويان پيگير نيز نمي توانستند تفاوت ها و مواضع گروه ها و ائتلاف هاي موجود در انتخابات را بيان كنند. صدا و سيما نيز كه گامي براي روشن شدن مواضع برنداشت. واقعا معلوم نبود كه چه تفاوتي بين اصول گرايان و اصللاح طلبان در زمينه امور واقعي مانند یارانه انرژي، چگونگي مصرف درآمد بادآورده نفت، پيوستن به سازمان تجارت جهاني، رقابتي كردن بازار ايران، اصلاح قانون ظالمانه سربازي اجباري، راه هاي عملي گسترش ازدواج و كاهش طلاق در جامعه و ... وجود دارد. در شهر بزرگي مثل تهران امكان شناخت تك تك افراد داوطلب نمايندگي وجود ندارد و نهادهايي كه وظيفه معرفي افراد به مردم را دارند يعني احزاب نيز يا حاضر به تبيين صريح نظرات خود نيستند يا توان اين كار را ندارند. با اين اوضاع انتخابات فضايي شده است براي برگزيدن عده اي معتمد محلي كه در مجلس حضور داشته باشند. اين مجلس معتمدين كه اكثر آنها شناختي بيشتر از محله و منطقه خود  ندارند قرار است براي همه امور كشور قانون وضع كنند. خدا به خير بگذراند!

چند وقتي است به اين نكته فكر مي كنم كه چگونه مي شود روش وحشيانه سوار مترو شدن در ايستگاه صادقيه را تغيير داد؟

به نظر مي رسد تغيير اين روش چندان سخت نباشد. در بسياري از شهرستان هاي ايران نيز وقتي اتوبوس عمومي وارد شد، در ابتدا مردم همينگونه كه در صادقيه سوار مترو مي شوند، سوار اتوبوس مي‌شدند اما كم كم اين روش مغول وار تغيير كرد. به نظر شما براي اين مورد چه كار مي توان كرد؟

آيا پخش موسيقي آرامش بخش در ايستگاه صادقيه موثر است؟ 

آيا مي توان از نرده و يا چيزي شبيه آن استفاده كرد؟

از رسانه ها چطور مي توان براي اين تغيير كمك گرفت؟ 

از بودجه كه هر چه بنويسم تمام نمي‌شود. در اين يادداشت چند خطي درباره موضوع تكنولوژي و كشورهاي توسعه نيافته مي‌نويسم.

معمولا وررود تكنولو‍‍ژي يا همان فن‌آوري همراه كاهش هزينه‌ها و افزايش سرعت كارها است اما در ايران خيلي وقت‌ها ورود تكنولوژي هم هزينه‌ها را افزايش داده و هم سرعت پيشبرد كار را كم كرده است. به عنوان مثال، ورود كامپيوتر ،همان رايانه، در سال‌هاي اخير و دستگاه تايپ در سال‌هاي گذشته به ادارات دولتي و خصوصي سبب شد كه كاري كه در قديم و قبل از ورود اين اسباب‌بازي‌ها توسط يك نفر و بر روي يك تكه كاغذ انجام مي‌شد، توسط چند نفر و با مصرف انبوهي كاغذ صورت گيرد.

در گذشته كارمندان مجبور بودند با خطي خوش كارهاي خود و مراجعان را انجام دهند. اما امروزه ابتدا مطالب توسط كارمند بر روي كاغذ نوشته مي‌شود و بعد شخص ديگري آن‌را به اتاق تايپيست‌ها مي‌برد و  بعد از تايپ شدن، بر روي كاغذ پرينت گرفته مي‌شود و به شخص نويسنده برگردانده مي‌شود و نويسنده آن را مطالعه كرده و غلط‌هاي تايپي آن را مشخص نموده و مجددا به تايپيست بر مي‌گرداند و تايپيست آن را اصلاح كرده و دوباره بر روي كاغذ پرينت مي‌گيرد و ..... گاهي بارها اين مسير طي مي‌شود و بعضي وقت‌ها چونكه تايپپيست نيست يا شخصي كه نوشته‌ها را مي‌برد و مي‌آورد نيست و يا دستگاه خراب است و كسي كه بايد آن را تعمير كند نيست و يا برق نيست و يا .... فرآيند به ثمر رسيدن، زمان‌بر مي‌شود.

اما اين عيب تكنولوژي نيست، در كشورهاي توسعه يافته همه كارمندان موظفند مطالب خود را از ابتدا خود تايپ كنند تا به معناي واقعي در مصرف كاغذ و وقت صرفه‌جويي كنند.

نمونه ديگر مصيبت تكنولوژي، دستگاه‌هاي خودپرداز بانك‌ها در ايران است كه من يكي را از هرچه تكنولوژي و ..... است بيزار كرده است.

اين آخرين يادداشت در باره عوامل ثابت توسعه است. اميدوارم كه خسته نشده باشيد.

۶- نظام آموزشي پويا؛ نظام آموزش دو هدف را دنبال مي كند: تربيت كادر متخصص و دوم، نوآوري. منبع اصلي نو فكر كردن و خلاق بودن، سيستم آموزشي و پژوهشي است. شناخت بهتر و عميقتر امكانات و مشكلات، و طرح روش هاي نو جهت پيشبرد انديشه ها به سيستم آموزشي و پژوهشي پويا نياز دارد. در اجتماعي مراكز آموزشي و پژوهشي زنده هستند و با جامعه ارتباط دو سويه داند كه در آنها پديده توسعه جديت دارد و نوآوري و ابداع و نظريه پردازي و حركت از وضع موجود به وضع مطلوب چه در ذهن و چه در عمل اهميت دارد.

۷- فرهنگ اقتصادي تقويت كننده كار و توليد؛ جامعه اي توسعه مي يابد كه كاركردن و زحمت كشيدن در ها نهادي شده باشد. در جوامع توسعه يافته، كاركردن و توليد كردن و نهايت بهره برداري از زمان و امكانات، از جمله ويژگي هاي فرهنگي است كه به صورت نهادي در خدمت اقتصاد قرار گرفته اند.

در یادداشت های قبلی به دو عاملی که مطالعه تاریخی نشان می دهد در پیشرفت کشورها موثر بوده اند بیان شد.

۳- نظم؛ نظم از مشتقات تخصص گرايي در يك جامعه است. جهت رعايت ترتيب زماني و ترتيب عملي تصميم گيريها و اقدام هاي توسعه، جامعه به شدت به نظم و ترتيب در تمامي شئون زندگي وابسته است.

۴- آرامش اجتماعي؛ بعد از آنكه تكليف حركت عمومي جامعه مشخص گرديد و بر تصميم گيريها، رفتارها و عملكردها تخصص حاكم گرديد  و جامعه به نظم مجهز شد، سپس به فضايي آكنده از آرامش فردي و اجتماعي نيازمنديم. منظور از آرامش فردي، اطميناني است كه افراد يك جامعه در قبال موقعيت خود و موقعيت جامعه در خود احساس مي كنند. مقصود از آرامش اجتماعي، وجوود و تداوم ارزشها و ابزاري است كه حركت تكاملي و تصحيصي يك جامعه به طرف وضهع مطلوب را ميسر مي سازند.

۵-  حاكميت قانون؛ براي آنكه محاسبه هاي مادي و برنامه اي و سياست گذاري در امر توسعه، چه از جانب مردم و چه از جانب دولت، از كارايي برخوردار باشد، ثبات قانوني و حاكميت قانون لازم است. هنگامي كه افراد احساس كنند كه با همت و تلاش خود مي توانند از امكانات يك جامعه به صورت عادلانه بهره برداري كنند و با قدرت ترين حامي آنان در كسب امكانات و امتيازها قانون است، روحيه كار و فعاليت و مسئوليت پذيري كه در توسعه جنبه بنياي دارد، در آنان ايجاد مي شود.

آيا عوامل ثابتي در پيشرفت و توسعه اقتصادي وجود دارد؟ آيا مراتبي وجود دارد كه انسانها در توسعه اقتصادي جداي از اينكه چه ارزشهايي دارند بايد رعايت كنند؟

 استاد سريع القلم به اين سوال در ۷ محور پاسخ داده اند که به تدریج بیان می کنم:

در پست قبلي به نظرات استاد سريع القلم اشاره شد و دو خصلت ضد توسعه در فرهنگ ايراني بيان شد.

خصلت سوم) نگاه کوتاه مدت، پيامد منفي ديگري را هم کنار خودش دارد و آن اينكه علاقه مندي افراد به کار جمعي کاهش پيدا مي کند. چون به دنبال فرصت هاي فردي هستند. يعني از لحاظ خصلت هاي شخصيتي جامعه ما کلاً يک جامعه جمعي نيست. جامعه يي است که بين روابط فردي آن تنش و چالش بسياري وجود دارد. يعني شما اگر جامعه ژاپني را مطالعه کنيد، مي بينيد که علاقه يي وجود دارد به اينکه ببينيد مصلحت جمع چيست؟ اين هارموني جمع در نژاد زرد بسيار بالا است و بي دليل نيست که اقتصاد ژاپن حدود 17 درصد اقتصاد بين الملل است. بي دليل نيست که چيني ها دارند در اين مسير حرکت مي کنند. کلاً آسيا دارد يک قطب قدرت در جهان مي شود. به خاطر اينکه ميليون ها نفر دارند با هم کار مي کنند و همديگر را تقويت مي کنند.

اگر بخواهيم ريشه يابي تاريخي بکنيم، علت اين مساله استبداد است چون در سيستم هاي استبدادي که ما قرن ها در ايران داشته ايم، يک فرد، يک شاه مهم بوده و بقيه هم صفر بوده اند.
در حالي که اگر برويد اقتدارگرايي چيني را مطالعه کنيد اينگونه نبوده است. در چين شما شاه داشته ايد و بعد طبقات؛ يعني جامعه چيني به تشکل عادت داشته براي همين هم وقتي دوره جديد و سرمايه داري و توسعه اقتصادي پيش مي آيد، آن فرهنگ، طبقه و تشکل به مدد رشد و توسعه اقتصادي مي آيد و چين را خيلي سريع وارد عصر جديد مي کند. ولي ما استبداد فردي داشته ايم؛ شايد به يک معنا مي توانيم بگوييم که ما اجتماع داشته ايم و جامعه نداشته ايم. اجتماع يعني عده يي دور هم جمع شده اند و دارند زندگي مي کنند. جامعه يعني عده يي که با هدف دور هم هستند و دارند زندگي مي کنند و ما هنوز نتوانسته ايم جامعه تشکيل بدهيم. اين است که در رانندگي و در ادارات ما و در نحوه برخورد ما با همديگر اين موارد خيلي نمود دارد.

خصلت چهارم) يك خصلت مخرب ديگر، هيجان است . يک علاقه ويژه به کارهاي هيجاني داريم. دليل اول اين خصلت بيشتر اين است که جامعه هنوز در حد احساسات باقي مانده است. افراد فرصت پردازش منابع عقلي شان را هنوز پيدا نکرده اند. ما مي توانيم بگوييم که کوتاه مدت فکر کردن و هيجاني بودن دو روي يک سکه است. رضايت هاي کوتاه مدت دو هفته يي براي ما خيلي مهم تر است تا رضايت هاي 10 ساله و 15 ساله. به خاطر اينکه دو هفته آينده هيجانش خيلي بيشتر است تا 10 الي 15 سال آينده و اين هيجان مانع مي شود که ما بخواهيم با يکديگر کار کنيم و به آينده فکر کنيم و ارتباطات معقول داشته باشيم؛ ضمن اينکه انسان ها وقتي هيجاني باشند، نمي توانند رشد کنند. چه تعليمات اسلامي در کشور ما و چه ضرورت هاي توسعه هر دو ايجاب مي کند که ما به طرف عقلانيت برويم و انسان هاي عقل گرا تربيت کنيم.

خصلت پنجم) ما آدم هاي ضعيف و مطيع را دوست داريم. اطاعت ديگران براي ما مهم است و اين امر خيلي قوي است. اين به خاطر آن خصلت هاي قديمي ايراني است. از اين جنبه ما هنوز وارد عصر جديد نشده ايم. به خاطر اينکه، در عصر جهاني شدن و در عصر نوين بين المللي شما با افراد توانمند کار مي کنيد، افراد توانمندند که رشد مي کنند.

خصلت ششم) گمان من از روانشناسي ايراني بدين صورت است که ما از وجود و تداوم تناقض لذت مي بريم تا از انسجام و هارموني و ثبات. ما در شرايط انسجام و ثبات، حوصله مان سر مي رود. تداوم تنقاض براي ما هيجان به ارمغان دارد كه براي ما لذت بخش است.

به نظر استاد سريع القلم  يکسري خصلت هايي در فرهنگ ايراني است كه موانع جدي براي پيشرفت و توسعه هستند.

خصلت اول) فرهنگ ما فرهنگ رقابتي نيست. ما در منزل، در خانواده، در مدرسه، در جامعه و در صدا و سيما اصل رقابت در زندگي را نمي آموزيم، در حاليكه رقابت مهمترين وجه رشد يک جامعه است. به دلايل بسيار پيچيده انباشته شده تاريخي، ما ايرانيان حذف و تخريب را بيشتر به کار مي گيريم تا رقابت. يعني اگر قرار باشد ما رقيبي پيدا کنيم، به دنبال اين نيستيم که خودمان را تغيير بدهيم و بهبود پيدا کنيم و بتوانيم برتري خودمان را نسبت به رقيبان حفظ کنيم بلکه به دنبال اين هستيم که رقيب راضعيف تر از خودمان بکنيم. اين امر به قدري در جامعه عميق است که اصلاً ما نبايد به دنبال يک عامل خارجي براي توسعه نيافتگي ايران بگرديم. اين به خودي خود يک مساله جدي است. بي خود نبوده است که در ايران گفته اند شما بايد سعي کنيد ثروت تان، افکارتان و اعتقاد تان را مخفي نگه داريد. به خاطر اينکه اگر ديگران بدانند شما چه موقعيتي داريد، به دنبال تضعيف و تخريب شما خواهند بود. اين در تمام سطوح زندگي اجتماعي ما ميان دو مغازه دار، دو راننده، دو دانشگاهي، دو سياستمدار، دو هنرمند، دو کارگردان و دو هنرپيشه وجود دارد. در حالي که مثلاً شما در جامعه ژاپني اين را نمي بينيد.

خصلت دوم)  تعريف ما از زندگي خيلي کوتاه مدت است. من فکر مي کنم دليل اينکه کوتاه مدت هم هست، اين است که ما تلقي مان از زندگي خيلي مادي است. برخلاف ادعاهايي که مي کنيم خيلي مادي فکر مي کنيم؛ علاقه شديد ما به مال و سمت از اين جمله است. نزديک به يقين مي توانم بگويم که در هيچ جامعه يي در دنيا به اندازه ايران شيفتگي به سمت و پست و مقام وجود ندارد. اين به اين معني نيست که در کشورهاي ديگر اين مساله نيست بلكه شدت اين علاقه در ايران بسيار بالا است.
چون شخصيت ايراني در دوره هاي مختلف سرکوب مي شود، اين شخصيت سرکوب شده دنبال يک نوع تظاهر است در دوره هاي بعدي و براي همين است که در رياست و در سمت است که مي تواند اين را جبران و ارضا بکند. نگاه ما کوتاه مدت است و دنبال فرصت ها هستيم و اين نگاه کوتاه مدت به زندگي باعث مي شود که بسياري از ابعاد زندگي را رها کنيم و اين باعث مي شود که نگاه بلند مدت به زندگي كه پيش نياز توسعه است، در ايران شكل نگيرد. در توسعه يافتگي، کشورها مجبورند کارهايي را انجام بدهند که در 20 سال يا 30 سال و حتي 60 سال آينده جواب بدهد. ولي ما اين حوصله را نداريم. ما بسيار عجوليم و بسيار کوتاه مدت فکر و زندگي مي کنيم و بسيار هم دنبال جواب هاي سريع هستيم. اين يک بحث جامعه شناسي سياسي هم هست. به عبارتي هر کسي که روحيه ايرانيان را کشف کند و وعده هايي را که خيلي سريع هم برآورده شود بدهد، احتمال موفقيتش در جذب ديگران وجود دارد.

و از اين زاويه بسيار زشت است!

به عالم از اينجا هم نگاه كنيم.

در يادداشت قبلي به اين نكته اشاره كردم كه يكي از ويژگي هاي نبود تفكر علمي در ايران باور حرف هاي بي دليل است. ما بارها شنيده ايم و خيلي از ما ها باور كرده ايم كه آقاي هاشمي رفسنجاني در همه سواحل شمال و جنوب ايران و مديترانه و ... ويلا دارد. هر كارخانه برزگي كه در ايران ديده مي شود درصدي از آن مال او و خاندانش است. آقاي بهزاد نبوي كمپاني نفتي دارد. آقاي ناطق نوي تاجر آهن است و آقاي مصباح يزدي تاجر شكر و ...

اگر پاي صحبت بسياري از مردم ايران كه خيلي از آنها هم تحصيلات دانشگاهي دارند نشسته باشيد حتمن شنيده ايد كه ريشه بسياري از مشكلات كشور را به اين جور مسائل كه بسياري از آنها سندي هم ندارد تقليل مي دهند. تا كنون از خود پرسيده ايم:

 بر فرض همه اين حرف ها هم درست! و بر فرض از همين حالا همه اين افراد همه ثروت خود را بين فقرا تقسيم كنند! آيا مشكلي از مشكلات عميق توسعه نيافتگي كشور حل مي شود؟ من منكر تاثير مفاسد مالي و اقتصادي بر روند توسعه نيافتگي نيستم اما باور كنيم كه فساد اقتصادي و نبود شفافيت معلول توسعه نيافتگي است. راه حل درمان دردهاي كشور بسيار پيچيده تر از اين ساده سازي هاي عوامانه است. 

براي اينكه متهم به حمايت از غارتگران بيت المال هم نشوم آمار جالبي از رتبه كشورمان در مفاسد اقتصادی تقديم مي كنم:

گزارش مربوط به رتبه كشورمان در مفاسد اقتصادی را ماه گذشته «سازمان شفافیت‌ بین المللی» (TI)كه یك NGO مستقر در آلمان است، اعلام كرد.

این سازمان كه در سال 1993 با هدف مبارزه بین المللی بامفاسد اقتصادی (Corruption) تشكیل شده است، از سال 1995 هر سال كشورها از نظر«احساس فساد» رتبه‌بندی می‌كند.

جالب آنكه از سال 2004 به این سو، رتبه ایران در گزارش این سازمان هر سال بدتر شده است.

يكي از مشكلات اساسي كشور ما اين است كه بسياري از مردمان اين سرزمين از تفكر علمي بي بهره اند و بنا به نظر اساتيد توسعه اين خود يكي از مهمترين عوامل توسعه نيافتگي ايران است.( به اين نوشته نگاه كنيد.) متاسفانه نبود تفكر علمي و باورهاي عوامانه نه تنها در بين مردم و مسئولان رواج دارد بلكه در بين دانشجويان اين كشور نيز يافت مي شود. البته وجود اين عادت نيز طبيعي است. چون تفكر علمي نياز به آموزش از دوران كودكي دارد كه خبري از اين آموزش در اكثر دبستان ها و... نيست. 

بهانه نوشتن اين يادداشت نيز اين بود:

چند وقت پيش در سر كلاس خرد دو، مشغول تدريس مباحث بازارهاي انحصاري و توانايي انحصارگر براي اعمال تبعيض قيمت در چند بازار بودم و براي درك بهتر بچه ها از اين مثال استفاده كردم كه شركت سايپا با تبعيض قيمتي مي تواند خودروي پرايد را در ايران به يك قيمت و در كشور ديگر به قيمت ديگر بفروشد. در همان جا به بچه ها گفتم براي رونق مطبوعات در شهرستان ها نيز مي شود از اين روش استفاده كرد و قيمت نشريات را در آنجا بسيار ارزانتر از تهران در نظر گرفت. كه هم درآمد مطبوعات افزايش مي يابد و هم فروش آنها بيشتر مي شود. مشغول اينجور صحبت ها بودم كه دختري از ته كلاس گفت: استاد! قيمت پرايد براي اين در ايران بالا است كه به ازاي فروش هر پرايد چندين ميليون به حساب رهبري مي رود!

از جسارت او تعجب كردم! ازش پرسيدم: آيا شما براي اثبات حرف خود دليلي داريد؟

جوابش مثبت بود و آوردن دليل را به جلسه بعد موكول كرد. در ابتداي جلسه بعد من اولين جمله اي كه بعد از بسم الله گفتم اين بود كه از او خواستم دلايل خود را ارائه دهد. تقريبا اكثر بچه ها و خود او توقع پيگيري ماجرا را نداشتند. همانطور كه انتظارش را داشتم دليلي نداشت. به بچه ها گفتم: اگر تنها چيزي كه از دانشگاه با خود ببريد اين باشد كه مانند بيشتر مردم عوامانه فكر نكنيد از آمدن به دانشگاه ضرر نكرده ايد و گرنه اگر عاليترين مدارج دانشگاهي را هم طي كنيد ولي تفكر علمي نداشته باشيد زيان  كرده ايد. ادامه دادم: اين جمله اي كه شما گفتيد شامل يك اتهام به يك نفر بود كه تازه خود آن فرد بارها اين اتهام را تكذيب كرده است. از همه مهمتر شما چطور حرفي را كه شنيده ايد بدون سند و دليل قبول مي كنيد؟و....

 ادامه دارد....

به موجب اين گزارش تصميم‌گيري‌هاي صدام به لحاظ تاكتيكي و استراتژيكي كاملا اشتباه بود. همان‌طور كه قبلا نيز در جنگ با ايران سپس با كويت دچار آن اشتباهات شده بود. اشتباه در حسابگري‌هاي صدام به چندين عامل از جمله اعتماد به نفس افراطي وي، خوشبيني صدام به احتمالات و رويدادها و عدم آگاهي‌اش از مسايل سياسي جهان، اهداف روند‌هاي جهاني و اعتماد غيرقابل توجيهش بر اين مساله كه عراق از هر جنگي به‌دور خواهد بود و در صورت هر جنگي در جهان نظام وي همچنان پابرجا خواهد بود، باز مي‌گشت.

 به نقل از: متولد ماه مهر

عبدالله رمضان‌زاده بحث بسیار مهمی را با عنوان از دست رفتن سرمایه اجتماعی در ایران مطرح کرده است. بخشهای مهم سخنان او را بخوانیم:

...ما به عنوان كسانی كه دغدغه جامعه را داریم باید جلوی اضمحلال سرمایه‌های جامعه را بگیریم و سعی كنیم به میزان انباشت سرمایه اجتماعی اضافه كنیم. این سرمایه‌های اجتماعی در حركت‌های فرهنگی و اجتماعی كوچك و در درون گروه‌های كوچك اجتماعی باید شكل بگیرند از جمله اینكه مثلا تهران در معرض زلزله قرار دارد، بهتر است كمیته‌ای را تدارك ببینیم برای احتمال وقوع آن. یا در خصوص محیط زیست و یا اعتیاد فعالیت‌هایی داشته باشیم.

 ...جامعه به دلیل مایوس شدن از شعارهای اقتصادی و سیاسی در حال پیش‌روی به سمت رادیكالیسم است، پس بهتر است تلاش كنیم تا جامعه را به سمت حركت های قانونی پیش ببریم و تنها گزینه این راه رویكردهای اجتماعی برای ایجاد تغییرات اجتماعی است.

به نظر من آقای رمضان زاده نکته بسیار مهمی را به همه دلسوزان ایران گوشزد نموده و نباید از آن غفلت نمود. البته غیر از راه کار ایشان که همان حرکت های فرهنگی و اجتماعی کوچک است نکات دیگری به ذهن می رسد که انشاء الله در یادداشت های بعدی عرض خواهد شد.

استاد بزرگوار آقاي دكتر ميرجليلي در سر كلاس اقتصاد ايران نقل مي‌كرد كه در زمان دولت آقاي هاشمي خانم دكتر خلعت‌بري متني محترمانه در نقد سياستهاي اقتصادي دولت نوشته و آن را به روزنامه اطلاعات مي‌دهد. آقاي دعايي براي تصميم گيري در باره چاپ آن مطلب با آقاي مهاجراني كه هم در روزنامه اطلاعات كار مي كرد و هم معاون رئيس جمهور بود مشورت مي‌كند. آقاي مهاجراني اظهار نظر در اين باره را منوط به مشورت با رئيس‌جمهور و مشاوران او مي‌كند و سرانجام اينكه اجازه چاپ آن نوشته انتقادي خانم دكتر داده نمي‌شود.

در همان زمان‌ها يادم مي‌آيد كه عده اي از نيروهاي ملي ـ مذهبي نامه‌اي به آقاي هاشمي نوشته بودند و انتقاداتي را مطرح كرده بودند كه به بازداشت دسته‌جمعي آنها منجر شد و حتا افرادي مثل مهندس سحابي براي اولين بار در جمهوري اسلامي به زندان رفتند.

حالا شما نگاه كنيد ما كجا هستيم. ۵۷ نفر اقتصاددان دسته‌جمعي متني را بدون كسب اجازه از رئيس‌جمهور منتشر مي‌كنند و  شديدترين انتقادات را درباره عملكرد اقتصادي او مطرح مي‌كنند و با او درباره نظرات انتقادي خود گفتگو مي‌كنند.

به نظر من اين پيشرفت اندك  فقط و فقط  از آنجا حاصل شد كه ملت ايران تصميم گرفت كمي به حرف همديگر گوش كند. اين اراده تاثير خود را در انتخاب حاكمان و نوع روش آنها گذاشت.

چرا بين امور رسمي و آنچه در جريان است اين همه تفاوت وجود دارد؟ به عنوان نمونه، واحد رسمي پول كشور ريال است اما آنچه در بين مردم رايج است تومان. به كسي هم اصلا بر نمي‌خورد و گويا اين تفاوت كاملا طبيعي است. مراكز معتبر علمي كشور در تابستان ۱۳۸۶ نشريه منشر مي‌كنند و روي آن مي‌نويسند: "تاريخ انتشار پاييز ۱۳۸۵". جسارت اين را ندارند كه اعلام كنند: ببخشيد چند فصل مطلب نداشتيم و شماره جديد را با تاخير منتشر كرديم. زمان را از حركت باز مي‌دارند و مي‌گويند الآن پارسال است.

از همه دوستاني كه نظريه‌اي جامعه‌شناسي و يا هرچي‌شناسي سراغ دارند كه مي‌تواند اين پديده را توضيح دهد خواهش مي‌كنم بنده را مطلع كنند.

نمي‌خواهم منفي بنويسم ولي ملتي كه سرود ملي‌اش عمو سبزي‌فروش ـ به يادداشت زير نگاه كنيد ـ بشود تعجبي ندارد كه اينگونه باشد و براي چند ليتر بنزين بيشتر همديگر را در خيابان پاره كنند.